Өнөөдрийн хөрөнгө оруулалт — маргаашийн боломж
Өнгөрсөн долоо хоногт макро эдийн засаг болон хөрөнгийн зах зээлд болсон онцлох үйл явдлуудыг дараах 3 сэдвийн хүрээнд тоймлон хүргэж байна.
Мacro Update
Зах зээлийн хөдөлгөөн 1999–2000 оны dot-com үеийнхтэй хэр ойролцоо вэ?
АНУ-Ираны хэлцэл амжилттай өндөрлөх үү?
1. Мacro Update
АНУ-ын эдийн засгийн өсөлт 2025 оны IV улиралд 1.4% гарч, зах зээлийн 4.4%-ийн хүлээлтээс мэдэгдэхүйц доогуур үзүүлэлт боллоо. Энэхүү сул өсөлтөд Засгийн газрын зарим агентлагууд өнгөрсөн сард 4 хоногийн хугацаанд үйл ажиллагаагаа зогсоосонтой холбоотойгоор төрийн зарцуулалт болон хөрөнгө оруулалт түр саатсан нь голлон нөлөөлсөн байна. Харин хувийн хэрэглээний үзүүлэлтүүд, тэр дундаа иргэдийн худалдан авалтын индекс бага зэрэг өссөн нь дотоод эрэлт харьцангуй тогтвортой хэвээр байгааг харууллаа.
IV улирлын ДНБ болон 12 сарын PCE инфляцын үзүүлэлтүүдийг хамтад нь харвал богино хугацаанд “stagflation” шинжтэй буюу сул өсөлт, өндөр инфляц зэрэгцсэн дүр зураг ажиглагдсан. Үүнийг илтгэх хамгийн чухал үзүүлэлт бол хэрэглээний үнийн индекс болон хэрэглээний зардлын үнийн индексийн зөрүү юм. Энэхүү spread буурах чиглэлд орсон нь инфляц системтэйгээр саарч байгааг илэрхийлдэг мөчлөгийн шинжтэй үзүүлэлт юм.
Үүний зэрэгцээ мөнгөний зах зээлд SOFR хүү 3.73% хүрч, Холбооны сангийн зорилтот хүүгээс (EFFR) түр хугацаанд 9 суурь нэгжээс давсан ч буцаан буурсан нь ам.долларын санхүүжилтийн зах зээлд мөнгөний урсгал сайжирч эхэлж буйг илтгэж байна. Одоогийн байдлаар ам.долларын нөөцийн түвшин эрсдэлийн босгоос ойролцоогоор $175 тэрбумаар доогуур хэвээр байгаа ч АНУ-ын Сангийн яамны дансны (TGA) зарцуулалт болон сар бүр дунджаар $80 тэрбумын reserve management худалдан авалтууд нь ойрын долоо хоногуудад зах зээлд нэмэлтээр мөнгөн урсгалд дэмжлэг үзүүлэх төлөвтэй байна.
---
2. Зах зээлийн хөдөлгөөн 1999–2000 оны dot-com үеийнхтэй хэр ойролцоо вэ?
Одоогийн зах зээлийн нөхцөл байдлыг 1999–2000 оны dot-com хөөсрөлтийн үетэй харьцуулахад чанарын болон бүтцийн хувьд мэдэгдэхүйц ялгаатай байна. Тухайн үед компаниуд, ялангуяа телеком салбарын компаниуд их хэмжээний CapEx хийж, орлого болон ашиг нь бодитоор өсөхөөс өмнө зах зээлийн үнэлгээ огцом нэмэгдсэн нь системийн эрсдэлийг хуримтлуулах үндсэн шалтгаан болж байсан.
Харин өнөөгийн AI-д суурилсан CapEx мөчлөгийн үед зах зээл илүү болгоомжтой, шүүмжлэлтэй хандаж байгаа нь онцлог юм. CapEx өсөлттэй компаниудын индекс эерэг өгөөж үзүүлж байгаа ч Microsoft, Alphabet, Amazon, Meta зэрэг хамгийн том CapEx зарцуулалттай компаниудын хувьцааны ханш сүүлийн саруудад сул гүйцэтгэлтэй байна. Энэ нь зах зээл CapEx-ийг хэт өөдрөгөөр үнэлж, хөөс үүсгэж буй шинж биш, харин эсрэгээрээ эрсдэлийг бодитоор үнэлж байгааг харуулж байна.
Мөн өнөөгийн CapEx санхүүжилтийн бүтэц өмнөх мөчлөгөөс үндсэндээ ялгаатай байна. Dot-com үеийн хөрөнгө оруулалтын ихэнх нь өрийн санхүүжилтэд тулгуурлаж байсан бол одоогийн AI хөрөнгө оруулалтын ихэнх хэсгийг томоохон компаниуд өөрсдийн үйл ажиллагааны мөнгөн урсгал болон хуримтлагдсан хөрөнгөөс санхүүжүүлж байна. Энэ нь балансын тогтвортой байдлыг хадгалж, системийн эрсдэлийг эрс бууруулж байна.
Дүгнэж хэлбэл, 2020 оноос хойш АНУ-ын эдийн засгийн мөчлөгийг тайлбарлахад санхүүгийн нөхцөлийн индекстэй зэрэгцээд бодлогын шийдвэрүүдээс үүсэх огцом өөрчлөлтүүдийг заавал хамтад нь авч үзэх шаардлага улам нэмэгдэж байна.
Үүний зэрэгцээ margin debt буюу зээлээр хөрөнгө оруулах хэмжээ зах зээлийн нийт үнэлгээтэй харьцуулахад өмнөх хөөсрөлтийн үеүдтэй харьцуулахад харьцангуй бага хэвээр байна. 2000 болон 2008 оны өмнөх үед margin debt-ийн өсөлт огцом нэмэгдэж байсан бол одоогийн өсөлтийн хурд түүний зөвхөн ойролцоогоор дөрөвний нэгтэй тэнцэж байгаа нь зах зээл хэт хөөрөгдсөн шатандаа хүрээгүйг илтгэж байна.
Иймээс одоогийн зах зээл нь dot-com үеийн хөөсрөлтийн нөхцөлтэй төстэй биш, харин илүү тогтвортой санхүүжилтийн бүтэц, бодит мөнгөн урсгалд суурилсан хөрөнгө оруулалтын мөчлөгт орж байна гэж дүгнэж болно. Зах зээлийн оролцогчид өмнөх хямралаас сургамж авсан тул эрсдэлд болгоомжтой хандаж байгаа нь хөөсрөлтийн гол шинж болох хэт өөдрөг үнэлгээнээс зайлсхийхэд нөлөөлж байна.
3. АНУ-Ираны хэлцэл амжилттай өндөрлөх үү?
АНУ болон Иран улс 2026 онд Ираны цөмийн хөтөлбөртэй холбоотойгоор хоёр удаагийн дээд хэмжээний уулзалт хийсэн боловч эцсийн тохиролцоонд хараахан хүрээгүй байна. Харин энэ долоо хоногийн пүрэв гараг буюу 2-р сарын 26-нд дахин уулзалт товлогдсон бөгөөд уг уулзалтаар хэлэлцээрийг эцэслэх боломжтой үе шатанд хүрээд байна. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трамп 2-р сарын 20-нд хийсэн мэдэгдэлдээ ирэх 10–15 хоногт багтаан уг асуудлыг шийдвэрлэх хүсэлтэй байгаагаа илэрхийлсэн нь хэлэлцээрийг ойрын хугацаанд дуусгах улс төрийн шахалт нэмэгдсэнийг харуулж байна.
АНУ-ын үндсэн зорилго: Ираны цөмийн хөтөлбөрийг зэвсгийн зориулалтаар ашиглах боломжийг бүрэн хаах бөгөөд уран баяжуулалтын түвшинийг бууруулах, Олон улсын хяналт шалгалтыг зөвшөөрөх (IAEA inspections), цөмийн хөтөлбөрийн ил тод байдлыг нэмэгдүүлэх, Ойрх Дорнод дахь геополитикийн хурцадмал байдлыг бууруулах зэрэг шаардлагуудыг тавьж байгаа юм. Үүний хариуд Ираны эдийн засгийн хориг арга хэмжээг сулруулах, газрын тосны экспортоо нэмэгдүүлэх, гадаад худалдаагаа сэргээх сонирхолтой байна.
Эдийн засаг дахь нөлөөлөл: АНУ-Ираны хурцадмал байдлын улмаас газрын тосны нийлүүлэлт тасалдах эрсдэл нэмэгдэж, оны эхнээс газрын тосны үнэ (crude oil futures) өсөж, сүүлийн 6 сарын дээд ханшинд хүрсэн. Харин АНУ болон Ираны хэлэлцээрийн уулзалтын тов зарлагдсанаар нийлүүлэлтийн эрсдэл буурах хүлээлт үүсэж, газрын тосны үнэ сүүлийн өдрүүдэд тогтворжих, богино хугацаанд буурах хандлага ажиглагдаж байна.
Хэрэв Ирантай холбоотой олон улсын хурцадмал байдал нэмэгдвэл дээрх хөрөнгийн ангиллууд бета коэффициентоосоо хамааран өөр өөр хэмжээгээр нөлөөлнө. Бета өндөр байх тусам савлагаа их байх бөгөөд энэ нөхцөлд хамгийн их мэдрэмтгий салбар нь VLCC буюу газрын тосны усан тээврийн салбар юм.
